Luồng điều khiển trong C++: Rẽ nhánh và vòng lặp

Bài thứ ba trong loạt C++ cơ bản. Chương trình thường chạy từ trên xuống, nhưng chương trình thực tế cần quyết định và lặp lại.

If và else#

int score = 85;

if (score >= 90) {
    std::cout << "Grade: A\n";
} else if (score >= 70) {
    std::cout << "Grade: B\n";
} else {
    std::cout << "Grade: C\n";
}

cpp

Điều kiện phải là biểu thức boolean. Dùng && cho AND, || cho OR và ! cho NOT. Luôn đặt thân lệnh trong ngoặc nhọn — tránh lỗi khi thêm dòng sau này.

Switch#

Với nhiều giá trị rời rạc, switch rõ ràng hơn chuỗi else if:

switch (day) {
    case 1:
        std::cout << "Monday\n";
        break;
    case 2:
        std::cout << "Tuesday\n";
        break;
    default:
        std::cout << "Weekend\n";
        break;
}

cpp

break ngăn chảy xuống. Quên nó là lỗi C++ kinh điển.

While và do-while#

int n = 3;
while (n > 0) {
    std::cout << n << " ";
    --n;
}
// in ra: 3 2 1

cpp

while kiểm tra trước khi chạy. do-while chạy ít nhất một lần:

int n;
do {
    std::cout << "Enter a positive number: ";
    std::cin >> n;
} while (n <= 0);

cpp

Vòng lặp for#

for gộp khởi tạo, điều kiện và bước nhảy:

for (int i = 0; i < 5; ++i) {
    std::cout << i << " ";
}
// in ra: 0 1 2 3 4

cpp

Vòng lặp dựa trên dãy#

Duyệt container đơn giản nhất là vòng lặp dựa trên dãy:

std::vector<int> v{10, 20, 30};
for (int x : v) {
    std::cout << x << " ";
}

cpp

break và continue#

break thoát vòng lặp ngay lập tức.
continue bỏ qua phần còn lại của vòng hiện tại và sang vòng tiếp theo.

for (int i = 0; i < 10; ++i) {
    if (i % 2 == 0) continue;   // bỏ qua số chẵn
    if (i > 7) break;           // dừng ở 9
    std::cout << i << " ";
}
// in ra: 1 3 5 7

cpp

Kết luận#

Rẽ nhánh chọn đường đi; vòng lặp lặp lại công việc. Kết hợp chúng biến code tuyến tính thành logic thực sự. Bài tiếp theo trong loạt: hàm.